Sự chuyển mình ấy đang mở ra một hướng đi mới cho nông nghiệp nông thôn Phú Ninh – phát triển du lịch cộng đồng trên nền tảng khai thác giá trị cảnh quan, sản xuất nông nghiệp và văn hóa bản địa.
Khi cánh đồng không chỉ làm ra nông sản
Điểm du lịch cộng đồng Đại An hôm nay không còn đơn thuần là một khu vực sản xuất nông nghiệp. Những ruộng sen trải dài giữa không gian làng quê đang từng bước trở thành sản phẩm du lịch đặc trưng.
Từ tháng 10 năm 2025, người dân Đại An bắt đầu chuyển đổi diện tích đất lúa kém hiệu quả sang mô hình trồng sen kết hợp phát triển du lịch trải nghiệm. Trên diện tích 1,4 ha tại cánh đồng Cổ Cò, 11 hộ dân tham gia mô hình trình diễn trồng sen lấy hạt dưới sự hỗ trợ về giống, vật tư và kỹ thuật.
Kết quả bước đầu vượt kỳ vọng. Tỷ lệ sống của cây sen đạt trên 95%, cây sinh trưởng tốt, ít sâu bệnh. Chỉ sau hơn một tháng trồng đã bắt đầu xuất hiện hoa và nhanh chóng tạo nên một không gian sinh thái đặc sắc.
Nhưng giá trị lớn nhất không nằm ở những bức ảnh check-in.
Theo tính toán chuyên môn, năng suất đạt khoảng 70 kg hạt sen tươi mỗi sào, tương đương khoảng 1,4 tấn/ha. Với giá bán bình quân khoảng 60 nghìn đồng/kg, doanh thu đạt khoảng 84 triệu đồng/ha; lợi nhuận sau chi phí khoảng 48 triệu đồng/ha – cao gấp 2 đến 3 lần so với canh tác lúa truyền thống. Đặc biệt, cây sen có thể lưu gốc từ 7 đến 10 năm, giúp giảm đáng kể chi phí tái đầu tư.
Đó chính là “lợi nhuận kép” mà địa phương hướng đến – vừa tạo ra giá trị kinh tế trực tiếp từ sản xuất, vừa mở rộng nguồn thu từ dịch vụ du lịch. Anh Trương Văn Phước, một hộ dân tham gia mô hình cho biết, ngoài trồng sen, người dân còn kết hợp nuôi cá, nuôi ốc dưới chân ruộng để phục vụ nhu cầu ẩm thực của du khách. Những ngày cuối tuần, lượng khách đến khá đông, tạo động lực để bà con mạnh dạn đầu tư theo hướng sản xuất gắn với dịch vụ.
Từ con ốc quê đến sản phẩm du lịch
Nếu sen tạo nên cảnh quan thì mô hình nuôi ốc bươu đen đang góp phần hoàn thiện chuỗi trải nghiệm du lịch cộng đồng. Những năm gần đây, nhiều hộ dân Phú Ninh bắt đầu tìm đến nghề nuôi ốc như một sinh kế mới. Tuy nhiên, sản xuất nhỏ lẻ, thiếu kỹ thuật từng khiến hiệu quả chưa cao. Để thay đổi điều đó, địa phương triển khai mô hình nuôi ốc bươu đen tại Đại An với quy mô 280.000 con giống, hỗ trợ thức ăn, hướng dẫn kỹ thuật và áp dụng quy trình nuôi an toàn sinh học. Sau hơn 6 tháng triển khai, tỷ lệ sống đạt từ 85 đến 90%, cao hơn nhiều so với phương thức truyền thống. Từ 280.000 con giống ban đầu, sản lượng thương phẩm đạt khoảng 5,6 tấn. Với mức giá thị trường hiện nay, doanh thu đạt từ hơn 336 đến gần 392 triệu đồng; lợi nhuận sau chi phí đạt từ gần 96 đến hơn 150 triệu đồng.
Không chỉ là câu chuyện doanh thu, mô hình còn thay đổi tư duy sản xuất của người dân. Thay vì phụ thuộc vào thuốc kháng sinh và cách làm truyền thống, các hộ được hướng dẫn sử dụng chế phẩm sinh học, tận dụng thức ăn tự nhiên, quản lý môi trường nuôi. Lượng thuốc sử dụng giảm tới khoảng 80%, góp phần bảo vệ môi trường và tạo ra nguồn thực phẩm sạch. Đây cũng là nguồn nguyên liệu giàu tiềm năng để phát triển các món ăn đặc trưng phục vụ du khách.
Đánh thức tiềm năng du lịch nông thôn
Theo Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Phú Ninh Nguyễn Hữu Bình, điểm du lịch cộng đồng Đại An bước đầu đã hình thành được các sản phẩm trải nghiệm, ẩm thực và giới thiệu sản vật địa phương. Trong tổng diện tích hơn 6,2 ha với khoảng 90 hộ tham gia canh tác, địa phương đã quy hoạch 4,3 ha để phát triển du lịch cộng đồng. Trong đó, hơn 2,5 ha đất lúa kém hiệu quả được chuyển đổi sang trồng sen, nuôi cá, nuôi ốc và phát triển các mô hình nông nghiệp kết hợp trải nghiệm.
Theo ông Bình, điều địa phương hướng đến không phải là những điểm check-in đơn lẻ mà là hình thành một không gian du lịch nông thôn có chiều sâu, tạo sinh kế lâu dài cho người dân. Phú Ninh hiện sở hữu nhiều lợi thế để phát triển du lịch ngoài danh thắng quốc gia hồ Phú Ninh như di tích lịch sử cấp tỉnh chiến thắng đồn Chóp Chài, địa đạo Vườn Bé, các điểm du lịch cộng đồng An Mỹ, Điểm săn mây Tiểu Tây (Phước Bắc cũ), điểm check-in Cây Sanh cô đơn, Thác Trắng, ... cùng hệ thống tuyến kênh chính Phú Ninh... Những tài nguyên ấy nếu được kết nối đồng bộ sẽ tạo nên hệ sinh thái trải nghiệm đa dạng. Ông Nguyễn Hữu Bình nhấn mạnh: “Địa phương định hướng khai thác đồng bộ các điểm đến ven hồ Phú Ninh, gắn với sản phẩm OCOP đặc trưng và giá trị văn hóa bản địa. Mục tiêu không chỉ là phát triển du lịch mà còn tạo bản sắc riêng cho du lịch nông thôn, nâng cao thu nhập cho người dân và hướng đến nền nông nghiệp phát triển bền vững.”
Sự kết nối giữa tài nguyên thiên nhiên, sản phẩm OCOP, ẩm thực địa phương và đời sống văn hóa đang mở ra cơ hội hình thành những hành trình trải nghiệm mang bản sắc riêng. Thực tế tại nhiều địa phương cho thấy, du lịch nông thôn chỉ thực sự bền vững khi người dân trở thành chủ thể. Bài học từ cộng đồng các địa phương cho thấy, khi người dân được trao quyền, tham gia cung ứng dịch vụ và hưởng lợi trực tiếp từ du lịch thì quá trình bảo tồn văn hóa và phát triển kinh tế sẽ tạo nên vòng tuần hoàn tích cực.
Với Phú Ninh, những cánh đồng sen nở rộ hôm nay không đơn thuần là một mùa hoa. Đó là dấu hiệu của một hành trình chuyển đổi – nơi nông nghiệp không chỉ làm ra sản phẩm, mà còn tạo ra trải nghiệm; nơi mỗi người dân không chỉ là người sản xuất, mà đang từng bước trở thành người làm du lịch trên chính quê hương mình./.